Калифорнија воведува данок за милијардерите?

Американската држава Калифорнија одржува среднорочни избори, а гласачите ќе одлучат за три недели на референдум што би можел да влијае на остатокот од САД: дали милијардерите треба да плаќаат данок на своето богатство?

Според АФП, предлогот предвидува оданочување на приближно 200 милијардери во државата по стапка од пет проценти од нивната нето вредност, а собраните пари ќе одат за финансирање на јавниот здравствен систем од кој зависат половина од жителите на Калифорнија. Системот е под притисок поради големите намалувања на федералното финансирање што ги наметна американскиот претседател Доналд Трамп.

Поддржувачите на предлогот се надеваат дека тој ќе поттикне слични иницијативи во други делови од САД, во време на растечко незадоволство поради продлабочувањето на нееднаквоста и брзиот пораст на богатството на технолошките милијардери како што е Илон Маск.

Привремениот данок „е само капка во морето од нивното богатство“, изјави за АФП Лорен Фиерман, пензионирана графичка дизајнерка која се потпира на Медикер, здравственото осигурување за лица над 65 години. „Не им значи многу, но им значи сè на луѓето на кои им е потребна здравствена заштита“, додаде таа.

Сепак, референдумот предизвикува загриженост во Силиконската долина. Противниците на предлогот, наречен „Предлог 40“, го вклучуваат коосновачот на Google, Сергеј Брин, кој потрошил повеќе од 205 милиони долари во кампања против него.

Противниците постојано предупредуваат во телевизиски реклами дека привремениот данок би можел да стане траен, што ќе ги натера најбогатите жители на Калифорнија да избегаат и ќе предизвика пад на даночните приходи на државата.

„Постојат загрижености дека поединците, бизнисите и другите ќе почнат да сметаат на можноста таква мерка повторно да се случи“, рече Кирк Старк, професор по даночно право на Универзитетот во Калифорнија, Лос Анџелес (UCLA). Покрај милијардерите, и други влијателни личности се против предлогот, вклучувајќи го и гувернерот на Калифорнија, Гевин Њусом.

По повеќе од седум години на чело на државата, демократот, кој има претседателски амбиции за 2028 година, официјално ја поддржува гласањето против предлогот. Моќниот синдикат „Обединети домашни работници“, кој претставува 250.000 работници за домашна нега и грижа за деца, исто така ги повика своите членови да гласаат против него.

Синдикатот верува дека еднократниот данок наменет за здравствениот систем нема да ги покрие милијардите долари од долгорочниот дефицит во буџетот на Калифорнија. Сепак, идејата не е нова. Калифорнија се обиде да ги зголеми даноците на најбогатите три пати во последните 15 години преку референдуми, но сите предлози не успеаја.

Предлогот 40 имаше широка поддршка пред неколку месеци, но таа поддршка се намалува како што се приближува гласањето, покажуваат анкетите. Дебатата доби национални размери. На почетокот на октомври, социјалистот Берни Сандерс, поранешен кандидат за претседателска номинација од Демократската партија, го посети Лос Анџелес за да го поддржи данокот.

„Иако овие милијардери го зголемија своето богатство повеќе од трипати во последните десет години, тие платија ефективна даночна стапка пониска од водоводџија или медицинска сестра“, рече Сандерс, една од водечките личности на американската левица.

Доколку биде усвоена, мерката треба да донесе 100 милијарди долари даночни приходи, рече Брајан Гале, професор по право на Универзитетот во Калифорнија, Беркли, кој помогна во изготвувањето на предлогот.

Без тие пари, домаќинствата во Калифорнија ќе мора да платат просечно 7.500 долари повеќе за здравствена заштита во следните неколку години, проценува тој, поради неодамнешните федерални намалувања на јавното здравство. Гале верува дека намалувањата на федералното финансирање од страна на администрацијата на Трамп ќе бидат особено почувствувани во руралните области, каде што жителите имаат поголема веројатност да се потпираат на јавна помош.

„Откако ќе се затвори рурална болница, таа ретко се отвора повторно“, предупреди тој. Гласањето ќе биде објавено на 3 ноември, денот кога ќе завршат среднорочните избори. Доколку Калифорнија го спроведе првиот данок на милијардери во Соединетите Американски Држави, „слични иницијативи ќе се појават и во други држави“, се надева Емануел Саез, друг од авторите на предлогот.

Професорот по економија на Универзитетот во Калифорнија, Беркли, признава дека некои милијардери би можеле да размислат да ја напуштат Калифорнија доколку данокот се обнови или стане траен. Но, Тим Мофет, пензиониран здравствен работник, вели дека заканите за заминување поради данокот не се убедливи. „Тие и онака не плаќаат даноци“, рече 69-годишниот Американец. „Па што имаме да изгубиме?“, заклучи тој.