Ди Велт: Не му кажувајте на Трамп дека Данска излезе како победник

САД, Данска и Гренланд објавија договор во врска со безбедноста на овој арктички остров. Американскиот претседател Трамп зборува за „трајна контрола“ од страна на САД врз безбедноста на Гренланд. Планираниот договор за Гренланд става крај на заканите на Трамп за анексија, но сепак двете страни тврдат дека победиле. Данска укажува на својот суверенитет, додека Трамп ја истакнува трајната контрола на САД.

Договорот е „добар за НАТО и за Европа“, изјави данската премиерка Мете Фредериксен доцна во петокот вечерта.

Од своја страна, американскиот претседател Доналд Трамп нагласи дека договорот за иднината на автономниот дански арктички остров ја пренесува „трајната контрола врз безбедноста и сите други прашања во Гренланд“ на Вашингтон.

Долго време се водеше жестока борба околу иднината на Гренланд, придружена со закани од Трамп. Данскиот министер за надворешни работи Ларс Локе Расмусен во саботата изјави дека претстојната недела – кога е планирано потпишувањето на договорот – „би можела да биде добра недела“. Тој преку онлајн каналите додаде: „И за Гренланд, и за Данска, и за Соединетите Држави“. Според извори од Данска и Гренланд, договорот треба да се потпише следната недела за време на Генералното собрание на ОН во Њујорк.

Трамп претходно го опиша договорот на својата онлајн платформа, Truth Social, како успех за САД, нагласувајќи дека ниту еден американски „противник“ „никогаш“ нема да може да воспостави воена база на Гренланд или да направи „чувствителни инвестиции во Гренланд“ без одобрение од Вашингтон. Тој додаде дека договорот е со „неопределено времетраење“. Вашингтон веднаш би започнал со изградба на значително воено присуство во автономниот дански регион.

Гренланд е геостратешки поволно позициониран во Северниот Атлантик и Арктичкиот Океан, меѓу Северна Америка и Европа. Островот, исто така, се наоѓа директно на потенцијалната траекторија на ракети меѓу Русија и САД. Трамп укажа на наводното присуство на руски и кинески бродови во близина на островот, кој исто така поседува вредни суровини. Вашингтон стравува дека руски и кинески компании би можеле да обезбедат права за експлоатација или да купат земјиште таму.

Од почетокот на својот втор мандат, американскиот претседател постојано бараше припојување на Гренланд – кој ѝ припаѓа на Данска – што предизвика негодување кај многу партнери од НАТО, при што тој дури и одбиваше да ја исклучи употребата на сила. По компромисот посредуван од генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, тој првично се откажа од барањето. Сепак, деталите за договорот првично останаа нејасни, како и тоа дали тие биле поврзани со компромисот за кој преговарал Руте или значително се разликувале од него.

Данската премиерка Мете Фредериксен изјави дека договорот ја признава „сувереноста и територијалниот интегритет“ на Данска, како и „правото на народот на Гренланд на самоопределување“. Тој „ја зајакнува нашата заедничка безбедност на Арктикот и во регионот на Северниот Атлантик“.

Лидерот на владата на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, изјави дека договорот „ја гарантира и зајакнува безбедноста на Гренланд, Кралството Данска, САД и западната алијанса“. Тој исто така ги признава „интересите на Гренланд и нашето место во меѓународната соработка“, додаде Нилсен.

Додека Трамп го пофали договорот како остварување на „сон“ за САД, данските коментатори го оценија истиот првенствено како дипломатска победа за Копенхаген. „Пссст! Не му кажувајте на Трамп дека Кралството Данска излезе како победник“, напиша дописникот од САД, Јакоб Хајнел Јенсен, во весникот *Berlingske*. „Најлудиот дел е што министрите, дипломатите и функционерите успеаја да му го претстават ова на Трамп како голем личен успех.“

Други коментатори истакнаа дека САД веќе имаа можност да го зголемат своето воено присуство на Гренланд. Договорот за одбрана од 1951 година – ажуриран во 2004 година – му овозможува на Вашингтон да го прошири распоредувањето на трупи и воени капацитети на островот, покрај постоечката вселенска база „Питуфик“, под услов Данска и Гренланд да бидат претходно информирани. (Ди Велт)