Фич предупредува: Студентската листа ветува повисок стандард, но нема јасен економски план

Студентската листа, која победи на парламентарните избори на 25 октомври, се соочува со својот прв голем тест за политичка одговорност – претворање на своите предизборни економски ветувања во конкретни мерки.

Иако нејзините претставници најавија промена на економскиот модел, подобар животен стандард и пофер распределба на општественото богатство за време на кампањата, сè уште не е познато како ќе се постигнат овие цели, колку ќе чини нивното спроведување и какви последици ќе имаат за државниот буџет.

Недостатокот на јасна економска стратегија го посочи и меѓународната агенција за кредитен рејтинг „Фич рејтингс“, која оцени дека изборната победа на Студентската листа ја намалува политичката неизвесност во однос на исходот од гласањето, но дека политиката што ќе ја води идната влада сè уште не е доволно дефинирана.

„Во моментов, постои ограничена јасност во однос на економските и фискалните приоритети на ова движење. Предизборните ветувања се широки и недоволно детални, но тие вклучуваат поддршка за домашен економски развој, пофер даночен систем и попредвидливи услови за работење“, се наведува во проценката на агенцијата, објавена на 29 октомври и објавена од српските медиуми.

Во својата економска програма, Студентската листа најавува целосно напуштање на политиката што ја претставува Србија како земја со евтина работна сила. Таквиот пристап би подразбирал зголемување на продуктивноста, развој на домашната индустрија, зголемување на платите и поголема зависност од домашните бизнисмени.

Сепак, не е доволно да се објави дека Србија повеќе нема да биде земја со евтина работна сила. Потребно е да се објасни кои мерки ќе обезбедат повисоки плати без да се загрози конкурентноста на домашните компании, како ќе се финансираат новите инвестиции и што ќе направи идната влада за да ги задржи постојните инвеститори.

Посебно прашање е ставот кон странските инвестиции, кои играат важна улога во српската економија. Најавата за промена на сегашниот модел на економски развој подразбира јасен одговор на прашањето што ќе го замени постојниот систем на стимулации за инвеститорите и како да се спречи евентуално губење на работни места.

Предизборната порака дека нема да има продажба на стратешки компании, исто така, бара појаснување. Не е прецизирано кои компании ќе имаат стратешки статус, како ќе се управува со нив и дали идната влада планира нови државни инвестиции во нивниот развој.

Студентскиот список, исто така, најавува дека „запленетиот имот ќе биде ставен на општествено корисна употреба“. Сепак, останува нејасно кои критериуми ќе се применуваат при запленување на имот, како ќе се обезбеди правна сигурност и кој ќе одлучува за неговата понатамошна употреба.

Борбата против нелегално стекнатиот имот има своја правна основа, но политичкото ветување за негово запленување мора да биде придружено со јасни процедури, судски одлуки и заштита на имотните права.

Едно од најзначајните ветувања на Студентскиот список се однесува на пензионерите. Планирано е пензиите редовно да се прилагодуваат двапати годишно, наместо претходното едно годишно прилагодување.

Оваа мерка е претставена како начин приходите на најстарите граѓани побрзо да го следат растот на цените и платите и да го ублажат губењето на куповната моќ.

Сепак, две прилагодувања годишно сами по себе не гарантираат поголем вкупен раст на пензиите. Клучно е која формула ќе се примени, колкав ќе биде процентот на зголемување и дали тоа ќе создаде дополнителни обврски за буџетот.

Доколку новиот модел подразбира поголеми издвојувања од државната каса, идната влада ќе мора да објасни од кои извори ќе се обезбедат парите. Во спротивно, едно од најатрактивните предизборни ветувања би можело да остане на ниво на политичка порака.

На крајот на краиштата, за пензионерите, колку пари всушност ќе добијат и што ќе можат да купат со таа сума е многу поважно од тоа колку пати годишно нивниот приход ќе биде формално прилагоден.

Меѓу економските ветувања на Студентскиот список е зачувувањето на стабилноста на динарот.

Сепак, стабилноста на националната валута не е обезбедена со политичка декларација. Тоа зависи од монетарната политика на Народната банка на Србија, девизните резерви, инфлацијата, трендовите во надворешната трговија, инвестициите и довербата во домашната економија.

„Фич“ исто така посочи можни тешкотии во спроведувањето на реформите поради ограниченото политичко искуство на Студентската листа, нејзината децентрализирана структура, идеолошките разлики и високата политизација на државните институции.

Токму оваа евалуација го поставува прашањето за способноста на идната влада да воспостави унифицирана и долгорочно одржлива економска политика, заедно со хармонизирање на политичките ставови.

Додека некои домашни економисти позитивно го оценуваат најавеното зајакнување на домашната економија и пофер даночна политика, критиките се однесуваат на недостатокот на конкретни инструменти за постигнување на овие цели.

За време на изборната кампања, претходната влада ја нарече економската програма на Студентската листа „глупост“ и полна со „општи фрази“. Сепак, по изборната победа, прашањето за економската одржливост на нејзините ветувања повеќе не е само предмет на партиски полемики.