TikTok затвори 34 лажни профили поврзани со бугарските избори

Бугарија ќе гласа на 19 април во информатичко опкружување кое поставува итно прашање на кое европскиот систем за заштита на изборите сè уште не дал јасен одговор: кога одговорноста за заштита на изборниот интегритет е поделена помеѓу платформите, регулаторите и националните институции, што одредува дали некој воопшто ќе преземе мерки?

TikTok затвори 34 профили за кои тврди дека биле користени за неавтентично промовирање на кандидат на бугарските парламентарни избори. TikTok ѝ соопшти на Балканската иницијатива за слободни медиуми (BFMI) дека истрагата и преземените мерки следеле по информациите дадени од организацијата во нејзиниот последен „TikTokcracy Tracker“.

Целосната изјава од глобалниот центар за интегритет на изборите на TikTok гласи:

„За да го заштитиме интегритетот на нашата платформа, имаме посветени тимови експерти фокусирани на борба против заведувачко однесување и обиди за заведување на нашата заедница. Како дел од овие напори, во март 2026 година, ги суспендиравме активностите на мрежа насочена кон политичкиот дискурс во Бугарија. Мрежата, за која проценивме дека работи од Бугарија и е насочена кон бугарска публика, вклучуваше 34 сметки со 66.763 следбеници. Поединците зад оваа мрежа создадоа неавтентични сметки со цел вештачко засилување на наративите во поддршка на политичката партија ДПС-НН во контекст на парламентарните избори во април 2026 година. Се покажа дека мрежата ги координира своите активности на повеќе онлајн платформи.“

Дали институциите спијат?

Дејствијата на TikTok се единствените мерки преземени во врска со манипулацијата на социјалните медиуми во тековниот изборен циклус во Бугарија. Иако BFMI со задоволство забележува дека нејзиното истражување помогнало во овој одговор, впечатливо е што само истрагата на мала невладина организација даде резултати. Ова го поставува прашањето кој треба да дејствува за да спречи изборна манипулација и дали овие механизми функционираат.

Механизам без ефект

Активирањето од страна на привремената влада на Системот за брз одговор според Законот за дигитални услуги (DSA), по слични барања од Молдавија, Романија и Унгарија, заслужува поголемо внимание. Механизмот не е создаден како постојан елемент на изборната администрација. Неговата честа употреба во четири последователни изборни циклуси во регионот сугерира или дека проблемот е структурен, а не исклучителен, или дека самиот механизам не работи доволно ефикасно.

Сегашната недоволна реакција во Бугарија открива слабости во системот. Механизмот координира, но не спроведува мерки. На земјата ѝ недостасува координатор за дигитални услуги кој дејствува со потребната брзина, национално тело за систематско следење и воспоставена соработка меѓу институциите и платформите.

Централната изборна комисија не започна истрага за купувањето и користењето страници на социјалните медиуми за изборни цели, и покрај фактот дека ова покренува прашања за нелегално финансирање,а доказите се јавни со недели. Разликата меѓу доказите и одговорот на институциите останува дефинирачки за овој изборен период.

Што претстои?

Оваа празнина веројатно нема да се пополни пред денот на изборите, а последиците нема да бидат ограничени само на ова гласање. Периодот до 19 април е токму времето кога ваквите кампањи обично се интензивираат. Отстранувањето на мрежите од TikTok не значи крај на нивната активност – едноставно се префрлаат на други платформи, а Facebook останува незасегнат, според BFMI.

Во оваа последна фаза, фокусот се префрла од општата наративна конструкција кон специфични обвинувања насочени кон потиснување на излезноста на гласачите или поткопување на довербата во резултатите.

Вториот извештај на BFMI ќе ја процени ситуацијата во последните денови од кампањата. Бугарија станува карактеристичен пример за тоа како распределената одговорност меѓу платформите, регулаторите и институциите води до ситуација каде што постојат докази и алатки, но манипулацијата продолжува.

Одговор на платформите

Како што е наведено, TikTok презеде мерки по предупредувањето од BFMI и дури контактираше со организацијата, покажувајќи подготвеност за ангажирање и преземање мерки. Платформата, исто така, обезбедува пристап до истражувачки алатки за академските организации и невладините организации. Спротивно на тоа, Мета не презеде мерки против опишаните мрежи, иако тие покренуваат прашања за усогласеност со правилата и Законот за дигитални услуги. Случајот покажува дека навремената и точна документација од граѓанското општество може да доведе до одговор од актерите со капацитет за дејствување. Сепак, ова сè уште не важи за сите платформи.

На 7 април, во својот извештај за следење, БФМИ изјави дека Румен Радев собрал 90 милиони прегледи на TikTok преку мрежи чие однесување тешко може да се објасни со органска активност.

Борисов тврди: Не сум платил на „дигиталната мафија“

„Јас не сум платил за ниту една социологија, а другите плаќаат!“

Ова го изјави лидерот на ГЕРБ, Бојко Борисов, кој се сретна со подмладокот на партијата во Софија, каде што зборуваше за „дигиталната мафија“, младите генерации и заслугите на партијата.

„Бидејќи сите сте на вашите телефони, тие се претворија во дигитална мафија“, рече Борисов. „Со многу пари, со алгоритми, со добри програмери и лични податоци, преку социјалните мрежи тие влијаат на вашата психа, знаење, идеологија и поглед на светот. Не зборувам празни зборови – ова е вистинска манипулација“, предупреди тој.

Според него, младите треба да го ценат придонесот на ГЕРБ за Бугарија и Европа.

„Токму вашите генерации треба да бидат најблагодарни на ГЕРБ. Да патувате без визи, да имате иста валута каде и да одите во Европа – Холандија, Германија, Италија – се должи на нашата партија. Затоа, оваа генерација треба да биде најсреќна за нас.“

Борисов не го игнорираше дигиталното купување гласови.

„Денес отидоа во Сапарева Бања, потоа излегоа и рекоа: „Извинете, среќни празници“. Прават голема работа за борба против купувањето гласови, но всушност повеќето од нив се купени дигитално. Ќе помине време и ова ќе се сврти против нив. Се надевам дека Бугарите ќе видат и ќе разберат што им прават“, додаде тој.

„Јас не сум платил за ниту една социолошка студија, а другите плаќаат! Нека лежат на оваа потпора“, рече лидерот на ГЕРБ, нагласувајќи дека ја набљудува вистинската поддршка од луѓето во земјата, а не вештачки создадени податоци.

Борисов рече дека луѓето во земјата продолжуваат да ја поддржуваат партијата и да ја гледаат вистината за надворешните влијанија. „Украинското знаме е зад мене. Откако Русија стана агресор во Украина, ние ја поддржуваме Украина. Ова исто така објаснува зошто овие процеси се развија“, нагласи лидерот на ГЕРБ. ( БГНЕС)