Студентите добија мнозинство, но кој ќе биде премиер? Србија ја започнува промената на власта на 17 ноември

Конститутивната седница на новото Народно собрание на Србија е закажана за 17 ноември во 10 часот, со што започнува институционалниот процес на пренесување на власта по победата на Студентската листа на предвремените парламентарни избори од 25 октомври.

Досегашната претседателка на парламентот Ана Брнабиќ ја објави одлуката во неделата, откако Републичката изборна комисија ги утврди конечните изборни резултати и ги додели пратеничките мандати.

Според конечните резултати, Студентската листа освои 140 места, додека коалицијата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“, предводена од СНС, доби 103 мандати. На партиите на националните малцинства им припаднаа преостанатите седум пратенички места.

Со тоа студентското движење обезбеди самостојно парламентарно мнозинство, со 15 мандати повеќе од потребните 125 за мнозинство од вкупниот број пратеници.

Студентите одлучуваат кој ќе го води парламентот
Иако има јасно парламентарно мнозинство, Студентската листа сè уште не ги утврдила сите кандидати за раководните функции.

Идната пратеничка Мирјана Николиќ, ректорка на Универзитетот за уметности во Белград, изјави за агенцијата Фонет дека се очекуваат одлуките на студентските тела, кои ги усогласуваат ставовите меѓу универзитетските центри во Србија.

Според неа, кандидатските предлози треба да произлезат од студентските структури, но лицата предложени за функциите мора да дадат согласност.

„Ако предложат одредена личност за претседател на Собранието, еден од документите што предложениот кандидат мора да ги приложи е и согласноста“, изјави Николиќ.

Таа нагласи дека идните пратеници нема да ги оспоруваат одлуките на студентските тела, но дека предложените кандидати мора доброволно да ги прифатат обврските.

„Ние не сме партиски систем во кој студентите ќе кажат: ‘Морате да го направите тоа’“, рече Николиќ.

Ваквиот начин на одлучување претставува еден од првите организациски предизвици за Студентската листа, која од протестно движење преминува во парламентарно мнозинство.

Пратеник на Вучиќ ќе ја отвори седницата
И покрај победата на Студентската листа, првата седница на новиот парламент ќе ја води пратеник од СНС.

Според собранискиот Деловник, со конститутивната седница, до изборот на нов претседател, раководи најстариот пратеник.

Оваа улога ќе ја има Стојан Раденовиќ, 78-годишен пензиониран универзитетски професор по математика и пратеник од листата предводена од Вучиќ.

Раденовиќ е поранешен професор на универзитетите во Крагуевац и Белград, а во политиката влегол како кандидат на СНС.

Тој веќе има искуство со раководење на конститутивна седница, бидејќи ја извршувал истата функција и во 2024 година, пред изборот на Ана Брнабиќ за претседателка на Собранието.

Седницата ќе започне со потврдување на пратеничките мандати, по што новоизбраните пратеници ќе положат заклетва.

Шест точки на дневниот ред
Според објавената агенда, конститутивната седница ќе опфати потврдување на мандатите, избор на претседател и потпретседатели на Собранието, именување генерален секретар, како и избор на членови на парламентарните работни тела и постојаните делегации во меѓународните институции.

За предлагање кандидат за претседател на Собранието потребни се потписи од најмалку 30 пратеници.

Кандидатот се избира со мнозинство од вкупниот број пратеници, односно со најмалку 126 гласа.

Со своите 140 мандати, Студентската листа располага со доволно гласови за самостојно да избере претседател на парламентот, доколку нејзините пратеници гласаат единствено.

Изборот ќе биде и првиот значаен тест за внатрешното усогласување на студентското движење по преземањето на парламентарната одговорност.

Почнува рокот од 90 дена за нова влада
Со конституирањето на парламентот започнува уставниот рок од 90 дена во кој Србија треба да избере нова влада.

Тоа значи дека процесот на формирање на извршната власт треба да заврши во февруари 2027 година, доколку рокот започне да тече на 17 ноември.

Во меѓувреме, досегашната влада продолжува да ги извршува функциите во технички мандат.

Студентската листа најави дека по преземањето на власта ќе бара институционални промени, вклучително и во полицијата, безбедносните служби и правосудството.

Дел од нејзините претставници претходно побараа и итен увид во состојбата на јавните институции, како и мерки за зачувување на службената документација во периодот на транзицијата.

Промена на власта по 14 години
Победата на Студентската листа на 25 октомври стави крај на 14-годишната доминација на СНС на републичко ниво.

Сепак, партијата на Вучиќ останува влијателна во локалната самоуправа и во дел од јавните институции, поради што процесот на политички и административни промени ќе продолжи и по изборот на новата влада.

Идната пратеничка Николиќ вели дека кандидатите на Студентската листа веќе одржале состаноци за собраниските процедури, правата и обврските на пратениците и организацијата на работата на новиот состав.

„Претпоставуваме дека ова ќе биде една од најгледаните конститутивни седници откако постои парламентот, бидејќи очекувањата на јавноста се големи“, изјави Николиќ.

Таа оцени дека подготовките се одвиваат преку размена на прашања и одговори меѓу идните пратеници, со цел тие да бидат подготвени за преземањето на функциите.

Србија се подготвува и за претседателски избори
Паралелно со конституирањето на парламентот и формирањето влада, Србија се подготвува и за претседателски избори.

По оставката на Александар Вучиќ на 27 септември, претседателските избори треба да се одржат најдоцна до 28 декември, според информациите што ги пренесуваат регионалните медиуми.

Тоа значи дека земјата во наредните недели ќе се соочи со истовремено формирање нова парламентарна и извршна власт и со избор на нов претседател.

Првиот конкретен чекор ќе биде 17 ноември, кога Студентската листа треба да го преземе раководењето со Народното собрание и да го започне процесот на формирање нова влада.