Светот заглавен меѓу инфлацијата и скапите пари – Георгиева со предупредување

Светската економија продолжува да расте, но цената на тој раст станува сè повисока. Енергијата поскапува, задолжувањето останува скапо, а инфлацијата и натаму ги ограничува можностите за намалување на каматните стапки. Во такви услови, централните банки можеби ќе мора подолго да водат рестриктивна монетарна политика, предупреди директорката на Меѓународниот монетарен фонд, Кристалина Георгиева, на Годишните средби на ММФ и Светската банка во Бангкок.

Нејзината оценка е дека глобалната економија досега успешно издржала повеќе последователни кризи, но просторот за справување со нови потреси се намалува. Високите цени на храната и енергијата, растечкиот јавен долг и неизвесноста предизвикана од војната на Блискиот Исток создаваат притисок врз економскиот раст и финансиската стабилност.

„Инфлацијата во многу земји останува упорно висока“, предупреди Георгиева на 14 октомври, нагласувајќи дека економската отпорност почнува да ги достигнува своите граници. Таа оцени дека во многу земји е оправдан претпазлив пристап кон монетарната политика, со подготвеност каматите да се задржат на повисоко ниво доколку инфлациските притисоци продолжат.

Најголемиот проблем е што растот на цените повеќе не доаѓа само од традиционалните извори. Покрај енергетските и прехранбените производи, нов притисок создаваат огромните инвестиции во вештачката интелигенција. Изградбата на центри за податоци и технолошка инфраструктура ја зголемува побарувачката за енергија, опрема и капитал, што може дополнително да ги поттикне цените.

Така, светската економија се движи меѓу две спротивни сили – енергетската криза го забавува растот, додека технолошкиот инвестициски бран го поттикнува. Но, придобивките не се рамномерно распределени. Земјите што произведуваат чипови и напредна технологија имаат поголеми можности за раст, додека економиите што зависат од увоз на енергија се соочуваат со повисоки трошоци.

Според најновите октомвриски прогнози на ММФ, светската економија годинава ќе порасне за 3,1 процент, а во 2027 година за 3,4 проценти. Истовремено, глобалната инфлација се очекува да достигне 4,7 проценти во 2026 година, главно поради поскапувањето на енергијата и храната. Ова покажува дека економскиот раст продолжува, но не е доволно силен за лесно да ги надмине постојните ризици.

Дополнителна загриженост предизвикува јавниот долг, кој според ММФ е на највисоко ниво од Втората светска војна и се очекува да надмине 100 проценти од светскиот БДП пред 2030 година. Високите камати го поскапуваат сервисирањето на долговите, а владите имаат сè помалку простор за ново задолжување и поддршка на економијата.

Георгиева предупреди дека владите не можат да се потпираат само на идниот економски раст за да ги решат фискалните проблеми. Потребни се подобро управување со јавните финансии, поефикасни расходи и мерки што ќе ја зголемат продуктивноста.

Особено чувствителна останува Европа. ММФ прогнозира раст од само 1,1 процент во еврозоната годинава и 1,2 проценти во 2027 година. Инфлацијата во земјите што го користат еврото се очекува да изнесува 3,1 процент во 2026 година, а постепено да се намали на 2,2 проценти до 2028 година. Фондот предупредува дека европските влади ќе мора да го забрзаат растот или да го намалат задолжувањето за да ја зачуваат одржливоста на јавните финансии.

За граѓаните и компаниите, продолжената неизвесност околу каматните стапки значи дека поевтините кредити можеби нема да пристигнат толку брзо колку што се очекуваше. Повисоките трошоци за финансирање можат да ги одложат инвестициите, да ја намалат побарувачката за недвижности и да го ограничат трошењето на домаќинствата.

Иако предупредувањата на ММФ не значат дека сите централни банки ќе ги зголемат каматите, пораката е дека борбата против инфлацијата сè уште не е завршена. Георгиева повика на поголема меѓународна соработка и претпазливост, особено во време кога високите цени, геополитичките ризици и технолошките промени истовремено ја обликуваат светската економија.