
Еден тон тешки обвинувања на ЕПП за партијата на Вучиќ: Што се бара од СНС?
Европската народна партија бара од СНС да ги прекине врските со партијата на Шешељ, да ја напушти идеологијата на „српскиот свет“, да помогне во истрагата за Бањска и во истрагата на РЕМ за „Информер“.
Соработка во истрагите на српското регулаторно тело РЕМ за „Информер“ и Информер ТВ, процесуирање на одговорните за трагедијата во Нови Сад и нападот во Бањска, прекинување на соработката со радикалите на Шешељ и поддршка за санкции против Русија. Ова се некои од барањата од документот на Европската народна партија (ЕПП) за статусот на Српската напредна партија (СНС) кој го објавува „Нова.рс“.
Документот содржи седум области во кои од напредњаците се бара да направат промени, со една година мониторинг и обврска писмено да известуваат до Претседателството на ЕПП секој месец за тоа што е направено. Планирана е набљудувачка мисија во Белград, евентуално на пролет 2027 година.
Претседателството на ЕПП предложи суспензија на СНС. Во документот е наведен 8 декември како датум за дискусија и одлука на Политичкото собрание во Брисел за идниот статус на прогресивците.
Во документот направен за време на внатрешната ревизија предводена од генералната секретарка на ЕПП Долорс Монсерат и потпретседателот Костис Хаџидакис, се наведува дека во текот на годините на владеење на СНС, Србија назадувала во областа на демократијата. Се наведуваат проблеми со владеењето на правото, изборниот процес, независноста на судството, слободата на медиумите и врските со организираниот криминал. Улогата на раководството на СНС во погребот на Ратко Младиќ, поддржан од државата, беше издвоена како пресвртница.
„Информер“, руски медиуми и РЕМ
„Информер“ и Информер ТВ се експлицитно споменати во делот од документот посветен на медиумите. Од СНС се бара целосно да соработува во евентуални истраги на РЕМ и да ги почитува законските регулаторни мерки што би произлегле од тие постапки. Медиумите блиски до напредњаците беа етикетирани како извори на дезинформации и антиевропска реторика, со оценка дека е итно потребна промена во нивниот правец.
ЕПП, исто така, бара СНС да престане да ги користи Раша тудеј и „Спутник“ како платформи и да го поддржи откажувањето на нивните лиценци во Србија. Напредњаците треба да соработуваат со новата влада за зајакнување на независните медиуми и воспоставување на непристрасен и ефикасен Совет на РЕМ.
Од партијата се очекува да поддржи усвојување и спроведување на закони за финансирање на политички активности, транспарентност на сопственоста на медиумите, спречување на корупција и лобирање, како и надзор на нивното спроведување.
Помилувања, настрешницата и Бањска
Во делот посветен на борбата против корупцијата, помилувањата на Вучиќ пред да ја напушти функцијата се оценети како поткопување на принципите на одговорност и борбата против корупцијата. Се бара објавување на целосниот список на 49 помилувани лица и преглед на мерките за утврдување на одговорност.
Сепак, Министерството за правда веќе го објави списокот, а медиумите го објавија на почетокот на ноември. Меѓу другите, на него се наоѓаат Дијана Хркаловиќ, Марко Павловиќ, Бобан Џуниќ и Игор Новаковиќ, како и активисти од Нови Сад. Министерството потоа објави дека одлуките за помилување се доставени до надлежните судови. Сепак, барањето за објавување на списокот остана во документот на ЕПП.
Од раководството на СНС се бара активна соработка во транспарентната истрага и гонење на одговорните за трагедијата во Нови Сад во ноември 2024 година.
Процесуирањето на главните учесници во нападот во Бањска во септември 2023 година беше наведено меѓу барањата поврзани со добрососедските односи. Напредњаците би морале да ја поддржат таа постапка, како и нормализацијата на односите меѓу Белград и Приштина.
Ова барање доаѓа во време кога се поставува прашањето за тоа каде се наоѓа контроверзниот Милан Радоичиќ, кој е под истрага во Белград за Бањска. БИРН објави дека тој не се појавил во полициската станица на 15 ноември, иако судот му наложи да се јавува двапати месечно. Поранешниот инспектор на БИА, Милан Звездановиќ, претходно изјави за Н1 дека, според неговите неофицијални информации, Радоичиќ ја напуштил Србија на 12 ноември и отишол во Москва. Тоа тврдење во извештајот на БИРН не беше потврдено со одговорот на надлежните органи.
Документот на ЕПП особено инсистира на мирно предавање на власта. Од функционерите што заминуваат се бара да се воздржат од дејствија што би ја загрозиле, вклучително и неправилно уништување или отстранување на службени документи. СНС треба да ги повика поддржувачите да се воздржат од насилство и да го поддржат одржувањето на претседателските избори без одложување, во согласност со Уставот и законите. Од партијата се очекува и да ја обнови конструктивната соработка со организациите на граѓанското општество.
Раскинување со радикалите, Путин и „српскиот свет“
Како дел од барањето за реформа на партијата, ЕПП бара прекин на политичката и изборната соработка со Српската радикална партија на Воислав Шешељ. Радикалните пратеници избрани на листата на СНС треба да формираат посебна група, а соработката со нив треба да се сведе на минимум.
Исто така, се бара да се прекине политичката соработка со Владимир Путин и други високи претставници на руската влада, вклучително и контактите со Единствена Русија, учеството во нејзините настани и поканувањето на нејзините претставници на собирите на СНС. Прогресивците би морале да поддржат усогласување со надворешната политика на ЕУ, воведување и спроведување санкции против Русија и спречување на нивно заобиколување, а воедно да продолжат и да ја зајакнат поддршката за Украина.
Се очекува и партијата да ја повлече својата поддршка за собирите што нудат алтернатива на европскиот пат на Србија, како што е конференцијата „БРИКС – Србија меѓу пријателите“. Се бара и поддршка за затворање или пренасочување на организации што промовираат проруска и антизападна реторика во јасно проевропска насока. Меѓу нив е и организацијата од Нови Сад, наведена во документот како „Центар за стабилност“.
Критикувано е и зближувањето со Кина во воените и безбедносните прашања и надзорот. Посебно се споменува меморандумот на СНС и Комунистичката партија на Кина, со барање да се промени таквата насока на соработка.
Во односите со соседите се бара напуштање на идеологијата на „српскиот свет“, поддршка за суверенитетот и територијалниот интегритет на Босна и Херцеговина, спротивставување на сецесионизмот и поддршка за европскиот пат на Црна Гора. Раководството на СНС треба да престане да ги обвинува владите на членки на ЕУ за организирање на револуцијата во Србија, навредување на европските политичари и напаѓање на сестринските партии.
Примерите вклучуваат напади врз хрватската влада предводена од ХДЗ, обвинување на хрватската држава за протести во Нови Сад и малтретирање на уапсените хрватски граѓани. Се бара и прекинување на врските со партиите чии ставови се спротивни на вредностите на ЕПП, додека унгарската Фидес се наведува како пример за претходна поддршка на изборните конкуренти на членовите на тоа политичко семејство.
Специјално барање се однесува на раскинување со наследството на Милошевиќ, запирање на величењето на воените злосторници и негирањето на нивните злосторства. Пеењето песни што го величат Ратко Младиќ за време на изборната ноќ беше оценето како понижувачки во документот. Во документот се наведуваат и позитивните предлози што раководството на СНС ги изнесе за време на инспекцијата, меѓу кои се спроведувањето на изборните реформи, поддршката за Украина и подобрувањето на правата на малцинствата и јазиците. Сепак, се заклучува дека е потребен поинаков пристап кон членството и конкретни промени.
Периодот на мониторинг е закажан од декември 2026 до декември 2027 година, со можен извештај во јуни, врз основа на наодите од набљудувачката мисија. По истекот на една година, ќе се изврши евалуација на резултатите и разгледување на следните чекори, вклучително и суспендирање, исклучување или рехабилитација на статусот на СНС. Исклучувањето нема да биде автоматско.