
Пократка работна недела во Европа: Каде што работите четири дена за иста плата
Скратената работна недела не е организирана на ист начин насекаде. Некои земји им овозможиле на вработените да го распоредат своето полно работно време во текот на четири дена, додека други тестирале вистинско намалување на бројот на работни часови, притоа задржувајќи ја истата плата
Скратената работна недела не е организирана на ист начин насекаде. Некои земји им овозможиле на вработените да го распоредат своето полно работно време во текот на четири дена, додека други тестирале вистинско намалување на бројот на работни часови, притоа задржувајќи ја истата плата
Исланд е меѓу земјите што спроведоа едни од најпознатите експерименти со пократко работно време. Во периодот од 2015 до 2019 година беа организирани два големи пилот-проекти во кои учествуваа околу 2.500 вработени, односно повеќе од еден отсто од вкупното работно активно население.
Работното време беше намалено од 40 на 35 или 36 часа неделно, без намалување на платите. Во истражувањето учествуваа вработени од различни сектори, вклучувајќи ја јавната администрација и социјалните услуги.
Анализата на резултатите покажа дека продуктивноста и нивото на услуги во повеќето опфатени работни средини останале исти или се подобриле, додека вработените пријавиле помалку стрес, подобро здравје и подобра рамнотежа помеѓу работата и приватниот живот. Според извештајот на организациите „Autonomy“ и „Alda“ – објавен на веб-страницата autonomy.work – по завршувањето на експериментите, околу 86 отсто од работната сила на Исланд работеле пократко време или се стекнале со право на скратено работно време.

Во Велика Британија, во 2022 година, беше спроведен еден од најголемите експерименти со четиридневна работна недела. Во него учествуваа 61 компанија со околу 2.900 вработени, кои во текот на шест месеци работеле пократко време, задржувајќи ја притоа целосната плата.
Резултатите, објавени во февруари 2023 година, покажаа дека 56 од 61 компанија продолжиле да ја применуваат четиридневната работна недела и по завршувањето на експериментот. Една година подоцна, најмалку 54 организации потврдија дека сè уште го применуваат овој модел, додека најмалку 31 компанија ја вовела четиридневната работна недела како трајна промена.
Истражувањето, исто така, укажа на подобрувања во однос на стресот, професионалното исцрпување (burnout) и рамнотежата помеѓу работата и приватниот живот. Сепак, според објавеното истражување, станува збор за доброволен проект на компаниите што се пријавиле за учество, а не за промена воведена на ниво на целата држава.
Во 2023 година, Португалија започна пилот-проект во кој учествуваа 41 компанија од приватниот сектор, со повеќе од 1.000 вработени. Експериментот траеше шест месеци, при што работното време беше намалено во просек за 13,7 отсто, додека висината на платите остана непроменета.
Според евалуацијата спроведена од португалскиот државен институт PLANAPP и истражувачи од универзитетите „Биркбек“ (Birkbeck) и „Хенли“ (Henley), дури 95 отсто од компаниите го оцениле искуството како позитивно. Меѓу вработените, 65 отсто изјавиле дека поминуваат повеќе време со своето семејство, а исто така се намалиле и одредени показатели за ментално оптоварување, како што се анксиозноста, заморот и проблемите со спиењето, се наведува на веб-страницата на државниот институт PLANAPP.

Во 2024 година, Германија започна пилот-проект во кој учествуваа 45 организации од различни сектори, со околу 900 вработени. Експериментот беше организиран со поддршка на Универзитетот во Минстер и организацијата „4 Day Week Global“.
Во текот на шест месеци, учесниците тестираа различни модели за намалување на работното време, притоа задржувајќи ги истите примања. Според резултатите од истражувањето, бројот на работни часови се намалил во просек за речиси четири часа неделно, додека клучните финансиски показатели не покажале значителни промени во споредба со претходната година.
Истражувачите забележаа, меѓу другото, подобрувања во задоволството од животот, квалитетот на сонот и физичката активност кај вработените. Сепак, беше нагласено дека компаниите примениле различни модели и дека резултатите не значат оти истиот пристап би бил подеднакво успешен во сите индустрии, се наведува на веб-страницата на Универзитетот во Минстер.
Полска е една од најновите европски земји што започнува експеримент со намалување на работното време, притоа задржувајќи ги платите. Според податоците на тамошното Министерство за семејство, труд и социјална политика, во пилот-проектот, кој ќе се спроведува во 2026 година, учествуваат 78 работодавачи и се вклучени речиси 5.000 вработени.
Проектот започна на 1 јануари 2026 година и ќе трае до крајот на декември. Работодавачите тестираат различни начини на организирање на работата, вклучително и пократко дневно работно време, дополнителни слободни денови и четиридневна работна недела. Конечниот извештај се очекува најдоцна до 15 мај 2027 година.
Франција претставува специфичен пример, бидејќи законски утврдената норма за полно работно време изнесува 35 часа неделно. Сепак, тоа не значи дека вработените во таа земја нужно работат четири дена. Француското Министерство за труд појаснува дека 35 часа е прагот за пресметување на прекувремената работа, а не максимално дозволеното работно време.
Во 2022 година, Белгија им овозможи на вработените во приватниот сектор да побараат распоред со полно работно време распореден во четири, наместо во пет дена. Сепак, овој модел не подразбира автоматско намалување на вкупниот број работни часови, туку нивна распределба во рамките на подолги работни денови.
Тоа значи дека вработените можат да имаат тридневен викенд, но не нужно и помал број работни часови во текот на неделата, пренесува РТС.

Пократка работна недела не значи секогаш четири работни дена.
Податоците за просечниот број работни часови покажуваат дека одредени европски земји имаат пократка работна недела, дури и кога немаат воведено модел на четиридневна работна недела.
Според податоците на „Еуростат“ за 2025 година, просечниот број часови што вработените со полно и со скратено работно време во Европската Унија навистина ги одработиле во текот на една недела, изнесувал 35,9 часа.
Најкратка просечна работна недела е забележана во Холандија, каде што таа изнесувала 31,9 часа. Во Данска и Норвешка просекот бил 33,9 часа, додека во Франција изнесувал 35,6 часа.
Од друга страна, Турција ја имала најдолгата работна недела меѓу земјите опфатени во споредбата, со 42,4 часа, додека во Србија таа изнесувала 40,9 часа. Меѓу земјите членки на Европската Унија, најдолго се работело во Грција, каде што просекот изнесувал 39,6 часа.
Овие податоци се однесуваат на реалното работно време на вработените на возраст од 20 до 64 години на нивното главно работно место и ја вклучуваат работата и со полно и со скратено работно време. Затоа, тие не треба да се изедначуваат со законската норма за вработените со полно работно време, пишува euronews.rs