Светлана Мојсов, научничката чие откритие го отвори патот за „Оземпик“, остана без Нобелова награда

Македонската научничка Светлана Мојсов, чии истражувања на хормонот ГЛП-1 поставија дел од научната основа за терапиите што денес се користат против дијабетес и дебелина, не е меѓу добитниците на Нобеловата награда за физиологија или медицина за 2026 година.

Нобеловото собрание при Каролиншкиот институт денеска соопшти дека наградата им се доделува на Карл Дајсерот, Петер Хегеман и Георг Нагел „за нивните откритија поврзани со светлосно активираните јонски канали и оптогенетиката“.

Станува збор за метод кој овозможува активноста на нервните клетки да се контролира со светлина и кој на научниците им овозможи многу попрецизно да истражуваат кои нервни кола се поврзани со одредени сеќавања, чувства и однесувања. Методот денес има големо значење во невронауката, а се истражува и неговата потенцијална примена во медицината.

Пред објавувањето на годинашната награда, истражувањата поврзани со ГЛП-1 беа меѓу научните достигнувања што се споменуваа како можен избор за Нобеловото признание. Во тој контекст се споменуваше и името на Светлана Мојсов, заедно со други истражувачи кои имаат значаен придонес во разбирањето на овој хормон.

Мојсов, родена во Скопје, во 1980-тите години работела на истражување на ГЛП-1 и на неговата биолошки активна форма. Нејзината работа помогнала да се покаже дека активниот ГЛП-1 го стимулира лачењето инсулин кога нивото на гликоза во крвта е зголемено.

Токму механизмот на ГЛП-1 децении подоцна стана основа за развој на цела генерација лекови за дијабетес и регулирање на телесната тежина. Меѓу најпознатите терапии од оваа група се „Оземпик“ и „Вегови“.

Мојсов не е создавач на „Оземпик“, но нејзиниот научен придонес е дел од фундаменталните истражувања што го отворија патот кон денешните ГЛП-1 терапии.

Нејзината улога во откривањето на активниот ГЛП-1 со години не била соодветно препознаена. По долг процес, таа била признаена како копронаоѓач во патенти поврзани со истражувањата, а во последните години нејзината работа доби низа големи меѓународни научни признанија.

Сепак, Нобеловата награда за медицина во 2026 година не отиде за откритијата поврзани со ГЛП-1. Нобеловото собрание годинава ја избра оптогенетиката – научен пробив што овозможи нервните клетки и мозочните кола да се проучуваат и контролираат со помош на светлина.