48 Часа анализа: Зошто сериските убијци во Македонија убиваат постари немоќни жени?

Новата истрага во кумановско, каде 25-годишен осомничен од Старо Нагоричане се товари за убиство на постара жена, а институциите веќе испитуваат можна поврзаност и со други случаи, неизбежно ја враќа јавноста кон најмрачните страници од поновата криминална историја на Македонија, пишува во анализа порталот 48Часа.мк.

Моделот – ранлива жртва, напад во приватен дом и сомнеж за повторување – потсетува на шемите што ги видовме во случаите на Виктор Карамарков во Скопје, Владо Танески во Кичево и Марјанчо Велев во струмичко. Иако истрагата во Куманово допрва треба да ги даде конечните одговори, самата можност за серија повторно го отвора прашањето колку брзо системот препознава образец пред трагедијата да се повтори.

Во поновата македонска криминална историја ретки се случаите што можат јасно да се дефинираат како сериски убиства. Сепак, две имиња остануваат длабоко врежани во јавната меморија: Виктор Карамарков од Скопје и Владо Танески од Кичево. Секој од овие случаи има различен контекст, различна динамика и различен судски исход, но заедничко им е повторувањето на тешко насилство врз повеќе жртви и чувството на страв што го создадоа во заедницата.

Првиот случај што ја шокираше Македонија во поновото време беше серијата убиства во Скопје во 2009 година. Виктор Карамарков, тогаш млад човек во доцните дваесетти години, во период од март до октомври уби четири постари жени. Жртвите биле на возраст меѓу 69 и 83 години, а нападите се случувале во нивните домови. Според судските утврдувања, Карамарков ѕвонел на врата и барал помош или пари под изговор дека му се потребни за болната мајка. Откако ќе му отвореле, ги напаѓал со мала секира или со туп предмет, нанесувајќи смртоносни удари, по што одземал накит и вредности.

Полицијата ги поврзала убиствата преку сличниот профил на жртвите, начинот на извршување и трагите од местото на злосторството. Дополнително, неколку жени кои преживеале напади го опишале истиот модел на однесување. Карамарков беше уапсен на 27 октомври 2009 година. По судската постапка беше осуден на доживотен затвор за четири убиства и две убиства во обид. Случајот остана запаметен како еден од најбруталните во главниот град, со силен одек во јавноста поради фактот што жртвите биле стари и беспомошни.

Вториот случај доби и меѓународно внимание поради необичниот профил на осомничениот. Владо Танески беше новинар од Кичево кој известувал за серија убиства во својот град, а подоцна истрагата покажа дека токму тој стои зад дел од нив. Во периодот од 2004 до 2008 година беа убиени најмалку три жени, на возраст од околу 60 години. Жртвите биле врзувани, сексуално злоупотребувани и задушувани, а телата биле фрлани на различни локации.

Во јавните извори најчесто се наведуваат три жени како жртви, со напомена дека истрагата разгледувала и можност за четврта поврзаност. Хронологијата што се споменува е следна: Митра Симјаноска (64) исчезнала на 16 ноември 2004 година и била пронајдена на 12 јануари 2005; Љубица Лицоска (56) исчезнала на почетокот на ноември 2007 година и била пронајдена на 3 февруари 2008; Живана Темелкоска (65) исчезнала на 7 мај 2008 година и била пронајдена на 16 мај. Кај жртвите се повторувале тешки елементи: биле врзувани со телефонски кабли, малтретирани, силувани и задушувани. Случајот доби дополнителна тежина кога полицијата утврдила дека Танески во своите текстови наведувал детали што не биле јавно соопштени, како типот на кабелот и фактот дека бил оставен на местото на злосторството.

Пресвртот дошол кога ДНК анализата го поврзала со трагите, а претресите откриле предмети што се вклопувале во доказната слика. Танески беше уапсен во јуни 2008 година. Неколку дена по притворањето беше пронајден мртов во затворска ќелија, а официјалната верзија гласеше самоубиство. Поради тоа, случајот никогаш не доби судска пресуда, но во јавноста остана перцепцијата за новинар кој водел двоен живот и го претворил во серија морничави злосторства.

Сличностите со најновиот случај од Старо Нагоричане особено се наметнуваат во делот на профилот на жртвите и начинот на извршување. Ранлива, постара личност, напад во приватен простор и сомнеж за можен повторувачки образец се елементи што веќе сме ги виделе во претходните случаи, кај Карамарков и Танески. Токму тие паралели ја засилуваат чувствителноста на јавноста и вниманието кон текот на актуелната истрага.

Во мала земја како Македонија, појавата на сериски или повторувачки убиства е ретка, но кога ќе се случи, трајно ја менува перцепцијата за безбедност. Таа отвора сериозни прашања за раната детекција, координацијата меѓу институциите и начинот на кој се комуницира со јавноста во моменти кога постојат првични наоди.