Нема одложување на европскиот EES-систем, целосна примена од 10 април

EES-системот ќе почне целосно да се применува од 10 април 2026 година на надворешните граници на 29 европски земји што го користат, со што за патниците од земји надвор од ЕУ ќе заврши практиката на рачно печатирање пасоши и ќе започне задолжителна дигитална евиденција со биометриски податоци, со цел полесно да се открива пречекорување на дозволениот престој и да се намалат злоупотребите со идентитет и документи.

Станува збор за автоматизиран систем за влез и излез кој при секое преминување на надворешната граница ќе ги регистрира податоците од патната исправа, како и биометриски податоци, отпечатоци од прсти и фотографија на лицето, заедно со датумот и местото на влез и излез. Во системот се евидентираат и случаи на одбиен влез, што треба да создаде појасна, проверлива трага за движењето на патниците во рамките на правилото за краток престој.

Највидливата промена за граѓаните од Северна Македонија и останатите земји надвор од ЕУ ќе биде првиот контакт со граничните процедури по новиот модел. Наместо печат, ќе има регистрација во системот, а на одредени гранични премини тоа ќе се прави преку самопослужни терминали или на шалтер, во зависност од инфраструктурата и организацијата на контролата. Во пракса, првото внесување на податоци може да значи и подолго задржување, особено во периоди на зголемен сообраќај, по што следните преминувања треба да бидат побрзи затоа што системот веќе ја има основната евиденција.

Европската комисија нагласува дека за EES-систем не се аплицира однапред како за виза, туку регистрацијата се прави на самата граница. Како олеснување е најавена и можност за доброволна предрегистрација преку мобилната апликација „Travel to Europe“ во рок од 72 часа пред влез или излез, каде што тоа ќе го поддржуваат националните гранични служби, но и во тој случај конечната проверка останува на граница.

Важно е да не се меша EES-системот со ETIAS. EES е систем за евиденција на преминувања и престој, додека ETIAS е посебен режим за патна авторизација кој е планиран да стартува подоцна, поради што главната промена за пролетта е токму целосната примена на EES-системот и новата рутина на граничните премини.