Макрон ги осуди САД дека „им вртат грб на сојузниците“

Претседателите на Франција и Германија остро ја осудија надворешната политика на САД под водство на Доналд Трамп, велејќи дека Вашингтон „се ослободува од меѓународните правила“ и дека светот ризикува да се претвори во „разбојничко дувло“.

Во невообичаено силни и очигледно некоординирани забелешки, Емануел Макрон и Франк-Валтер Штајнмаер предупредија дека повоениот меѓународен поредок базиран на правила наскоро би можел да се распадне.

„САД се воспоставена сила, но таа постепено се оддалечува од некои од своите сојузници и се ослободува од меѓународните правила што до неодамна ги промовираше“, изјави Макрон пред дипломатскиот кор на Франција во Елисејската палата во четврток.

„Мултилатералните институции функционираат сè помалку ефикасно“, рече францускиот претседател. „Живееме во свет на големи сили, со вистинско искушение да го поделиме светот“.

Тој рече дека Франција „го отфрла новиот колонијализам и новиот империјализам – но исто така и вазалството и дефетизмот. Она што го постигнавме за Франција и во Европа е чекор во вистинската насока. Поголема стратешка автономија, помала зависност од САД и Кина“.

Коментарите дојдоа во време кога лидерите на ЕУ – растргнати помеѓу потребата да го бранат меѓународното право и да ги задржат САД на располагање како витален економски партнер и одбранбен сојузник во Украина и пошироко – се борат да се договорат за координиран одговор на постапките на Вашингтон.

Иако ниту еден претседател не го кажа тоа директно, се претпоставува дека двајцата се осврнаа на американскиот напад врз Каракас минатиот викенд и заробувањето на венецуелскиот лидер, Николас Мадуро, и на постојано изјавуваната цел на Трамп да ја преземе контролата врз Гренланд.

Шефицата за надворешна политика на ЕУ, Каја Калас, во четврток изјави дека блокот го разгледува својот одговор доколку се остварат плановите на САД да го стекнат Гренланд. „Пораките што ги слушаме се исклучително загрижувачки“, рече таа. „Ако ова е реална закана… тогаш каков би бил нашиот одговор?“

Амбасадорите на НАТО во Брисел, исто така, разговараа за арктичката територија, каде што наводно се согласиле дека алијансата треба да ја зајакне безбедноста на Арктикот. „Без драма“, изјави за Ројтерс висок дипломат на НАТО. „Многумина се согласуваат дека НАТО треба да го забрза развојот на посилно присуство за одвраќање во регионот.“

Конкретните чекори остануваат неодлучени, иако некои земји предложија моделирање на напорите врз мисиите на НАТО на источниот крилен дел, Балтичката стража и Источната стража, кои користат флексибилни мултинационални распоредувања и напредна технологија како што се беспилотни летала и сензори за следење на копното и морето.

Штајнмаер, зборувајќи во среда вечерта на симпозиум во Берлин по повод неговиот 70. роденден, рече дека глобалната демократија е во опасност. Поранешниот германски министер за надворешни работи рече дека инвазијата на Русија во Украина била пресвртница, но последователното однесување на САД означи втор „епохален прекин“.

Дојде до „рушење на вредностите од страна на нашиот најважен партнер, САД, кои помогнаа во изградбата на овој светски поредок“, рече претседателот, чија улога е во голема мера церемонијална. „Станува збор за спречување светот да се претвори во крадци, каде што најнескрупулозните земаат што сакаат“.

Штајнмаер рече дека ерозијата на светскиот поредок веќе достигнала напредна фаза. Помалите, послаби држави ризикуваат да станат „целосно беспомошни“, а цели региони би можеле да се третираат „како сопственост на неколку големи сили“.

Тој рече дека европската безбедносна политика треба да се ревидира како последица на тоа. „Не смееме да бидеме слаби“, рече тој, додавајќи дека Германија може да игра улога само „ако нè сфатат сериозно, исто така и воено“, па затоа ова е „целта што треба да ја постигнеме“.

Макрон во својот говор, исто така, ја нагласи важноста на заштитата на академската независност и „контролиран информациски простор, каде што мислењата можат да се разменуваат целосно слободно, но каде што изборите не се прават од алгоритмите на неколкумина“.