Исланд размислува да одржи референдум за продолжување на преговорите за членство во ЕУ уште во август, потврдија две лица запознаени со подготовките за пристапување.
Сето ова се случува во време кога моментумот на проширувањето на Европската Унија добива на интензитет: Брисел работи на план што би можел да ѝ дозволи на Украина делумно членство уште следната година, додека Црна Гора, како водечки кандидат, минатиот месец затвори уште едно преговарачко поглавје.
Владејачката коалиција во Рејкјавик вети дека ќе одржи референдум за продолжување на преговорите за пристапување до 2027 година, откако претходната влада ги замрзна разговорите во 2013 година. Но, рокот сега се забрзува, во атмосфера на геополитички превирања, по одлуката на Вашингтон да воведе царини за Исланд и заканата на американскиот претседател Доналд Трамп да го анектира Гренланд.
Се очекува исландскиот парламент да го објави датумот на референдумот во следните неколку недели, велат изворите на Политико. Одлуката доаѓа по серија посети на претставници на ЕУ на Исланд и исландски политичари на Брисел. Доколку гласачите го поддржат продолжувањето на преговорите, Исланд би можел да се приклучи кон Унијата пред која било друга земја-кандидат, рече еден од соговорниците.
„Разговорот за проширувањето се менува“, рече комесарката за проширување на ЕУ, Марта Кос, која минатиот месец во Брисел се сретна со исландската министерка за надворешни работи, Торгердур Катрин Гунарсдотир. „Сè повеќе станува збор за безбедност, припадност и одржување на способноста за дејствување во свет на конкурентни сфери на влијание. Ова ги засега сите Европејци.“
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, минатиот месец во Брисел се сретна со исландската премиерка, Криструн Фростадотир, и рече дека нивното партнерство „нуди стабилност и предвидливост во нестабилен свет“.
Во март 2015 година, Рејкјавик побара повеќе да не се смета за земја-кандидат за членство во ЕУ. Фон дер Лајен, која го посети Исланд минатиот јули, повторно се сретна со Фростадотир за време на состанокот на Нордискиот совет во Стокхолм минатата есен и го пофали Исланд за зајакнување на соработката со ЕУ. Таа планира повторно да го посети арктичкиот регион во март.
Разговорите за продлабочување на односите со Исланд и евентуално продолжување на преговорите за пристапување започнаа уште пред Трамп да се врати во Белата куќа, а еден функционер на ЕУ вели дека Брисел веќе обрнува поголемо внимание на стратешки важната земја.
Но, зголемените закани од САД, вклучително и шегата на Били Лонг, номинираниот на Трамп за амбасадор во Исланд, дека земјата треба да стане 52-ра држава на САД и дека тој ќе биде нејзин гувернер, додадоа на итноста на ситуацијата.
„Мислам дека фактот што Исланд беше споменат четири пати во говорот на Трамп на Светскиот економски форум во Давос минатиот месец, додека зборуваше за Гренланд, мора да го насочил вниманието“, рече друг функционер на ЕУ, додавајќи дека тоа „мора да биде вознемирувачко за мала земја“.
Исланд аплицираше за членство во ЕУ во 2009 година, во екот на финансиската криза во која сите три негови главни комерцијални банки пропаднаа. Владата ги замрзна разговорите во декември 2013 година, во време кога економијата на Исланд брзо се опоравуваше, а економистите предупредуваа на можен колапс на еврозоната. Во март 2015 година, Рејкјавик побара повеќе да не се смета за кандидат.
Геополитичката ситуација значително се промени во меѓувреме. Исланд зафаќа стратешки важна позиција во Северниот Атлантик, јужно од Арктичкиот круг. Нема сопствена армија и се потпира на членството во НАТО и билатералниот одбранбен договор со САД од 1951 година за својата безбедност.
Тој факт, заедно со економските придобивки од членството во ЕУ, се чини дека ја зголемува јавната поддршка за приклучување кон Унијата, а анкетите покажуваат растечка поддршка.
Сепак, патот до членство не е лесен. „Пристапувањето може да наиде на сериозни домашни политички пречки“, рече поранешниот исландски претседател Гудни Торлациус Јоханесон.
Најголемата пречка може да биде прашањето за правата на риболов, клучна индустрија во Исланд и централна тема на преговорите во претходниот период.
„На крајот сè се сведува на рибата, тоа отсекогаш било прашањето“, рече првиот функционер на ЕУ.
Но, постои една клучна разлика во споредба со преговорите во тоа време: излегувањето на Обединетото Кралство од ЕУ.
Обединетото Кралство и Исланд долго време имаа затегнати односи околу риболовот, вклучувајќи серија конфликти од 1950-тите до 1970-тите години познати како „Војни на бакаларот“. За време на преговорите за пристапување на Исланд, имаше сериозни тензии меѓу двете земји, при што Лондон оспоруваше количината на скуша уловена од исландските рибари. Спорот, наречен „Војна на скушата“, доведе до закани од ЕУ за трговски санкции против Исланд.
Бидејќи Велика Британија повеќе не е членка на ЕУ, правата за риболов може да претставуваат помала пречка.
Доколку Исланѓаните одлучат да продолжат со преговорите, тие би можеле брзо да дејствуваат. Исланд е членка на Европската економска зона и дел од Шенген зоната без гранични контроли, и веќе применува голем дел од европското законодавство.
Пред да ги замрзне преговорите во 2013 година, Исланд затвори 11 од 33-те преговарачки поглавја. Црна Гора, најнапредната земја-кандидат, го надмина тој број само во последните месеци.
„На хартија не би требало да биде премногу тешко; може да потрае само една година“ за да се затворат сите поглавја, рече висок функционер на ЕУ. Но, извор запознаен со расположението во Исланд предупредува дека таков рок е премногу амбициозен со оглед на сложеноста на одредени прашања.
За да се приклучи на ЕУ, Исланд ќе мора да одржи уште еден референдум по завршувањето на преговорите.
Преземено од Независен