(ВИДЕО) Мизо: Лош сигнал е кога странските компании си заминуваат, потребна е подобра бизнис клима

„Некаде крајот на јануари, почетокот на февруари, тие неколку дена кога границите на сите земји од Западен Балкан беа блокирани, ние како компании имавме големи штети. Како прво тој протест, односно тоа затворање на границите, од страна на нашите не беше прифатено како виша сила, што значи дека обврските за ние да ги доставиме нашите производи кон клиентите во Европа останаа на нас, и заради тоа имаше многу специјални транспорти, авионски транспорти, кои беа организирани за странските компании овдека да не го застанат производството на БМВ, на Мерцедес, на Фолксваген и многу други производители во Европа. Штетите, зависно од компанија, беа во стотици илјади евра, а за некои сигурно надминаа и над милион евра, бидејќи зависи од волуменот на производот.

-Начинот на кој оваа мерка е донесена, односно иако таа мерка подолго време е во сила, сега ќе има многу директно спроведување на истата. Тоа значи дека безбедносните проблеми се земени многу повеќе во обѕир, отколку она што значи трговските начини и критериуми помеѓу Западен Балкан и ЕУ, и она што значи со самиот Договор за стабилизација и асоцијација и отворањето на пазарите во Европа за производители во нашиот регион на кој начин приближувањето на нашите земји кон ЕУ е перцепирано.

-Ќе ви кажам еден пример, во автомобилската индустрија во Македонија, Србија и БиХ, околу 110.000 луѓе работат во т.н ТИР1 или ТИР2, добавувачи од таа индустрија. А доколку ова се повтори или потрае малку подолго од претходниот пат, можам со сигурност да кажам дека влијанието на европската економија, на сите оние локации каде што се произведуваат автомобили, без разлика дали е тоа Западна или Источна Европа, ќе бидат многу поголеми отколку она што се случи на почетокот на украинската криза или пак кога беше блокиран Суетскиот канал. И затоа треба да се изнајде некое прагматично решение кое ќе ги задоволи сите оние безбедносни очекувања и ризици кои Брисел ги гледа, но истовремено и економски, бидејќи претежно овие компании кои се наши клиенти се лоцирани во ЕУ“, изјави за „Трилинг“, претседателот на Советот за странски инвеститори и директор на странска компанија, Виктор Мизо, говорејќи за последиците од топло-ладно политиката на Брисел во однос на транспортот со суровините.

Осврнувајќи се на тоа зошто за девет месеци минатата година има драстичен пад на странските инвестиции, односно за четири пати помалку во однос на 2024-та и на што се должи ваквиот негативен тренд, Мизо вели дека има неколку фактори.

„Прво, за вредноста на инвестициите во 2024-та треба да се направи една анализа и структура. Голем дел на тие инвестиции – рекордни, над 1,2 милијарди инвестиции, не беа само реални инвестиции, туку беа и меѓукомпаниски заеми кои на еден или друг начин беа вратени од сестринските компании кон некои од компаниите тука во Македонија пред сѐ една компанија. Така што тие финансиски движења статистички влегоа како странски инвестиции. Минатата година намалени се инвестициите.

-Ние како Совет за странски инвеститори активно не сме вклучени во тој процес на привлекување на инвестиции. За нас е многу поважно какви се, каква е бизнис климата, условите за водење бизнис или за потенцијално реинвестирање. Но можам да кажам дека во еден подолг временски период на еден или друг начин, мислам дека државата не се фокусира толку во привлекување на странски инвестиции како во некој изминат период. Може да видиме дека голем број на конкурентски земји од регионот, но се повеќе и од Северна Африка се многу проактивни во процесот на привлекување на странски инвестиции, но сепак имаме реинвестирање на постоечки компании.

-Она што е важно е да се види која е структурата на тие компании. Дали тие компании кои инвестираат тука креираат додадена вредност или дали се тие компании, како во многу случаи, во недвижнини, во градење на шопинг молови, трговски центри и слично, бидејќи и тоа е странска инвестиција, но реално гледано додадената вредност е многу поразлична отколку ако имате некој производствен погон кој е извозно ориентиран, посебно со висока технологија или пак ако се некои сервисни услуги, но тие сервисни услуги можеби не се големи во вредносна инвестиција, но се големи во додавање на вредност“, смета Мизо.

Прашан дали падот на странски инвестиции и дали со тоа паѓа во вода тезата дека ни следува или не има зафатено инвестициски бум, Мизо вели дека тоа зависи за каков вид на инвестиции се работи и како ги привлекуваме.

„Ако компанија се јави на тендер во некој сектор, без разлика дали е тоа природни ресурски, енергетика и слично, за да експлоатира природен ресурс во државата или за да произведува струја е една работа. Друго е вие активно да работите во некој подолг период да привлечете производствени компании. А како што знаете во периодот од 2007 до 2017-та најголем дел од тие инвестиции кои беа привлечени во тој момент беа компании во производствениот сектор, и заради тоа денес ние како Совет за странски инвеститори имаме контрибуција од речиси 60% од извозот во државата, бидејќи тие се тие компании кои дојдоа во тој период и добар дел од нив ги проширија своите активности во периодот тогаш. Но јас сметам дека навистина е важно да се направи една стратегија. Како што знаете во јавноста е кажано изминатиов период дека сѐ уште не постои стратегија за привлекување на странски инвестиции, да се види кои точно сектори треба да се таргетираат, и многу професионално да се таргетираат тие сектори со соодветните компании од тие сектори. Не мора да биде автомобилска индустрија. Јас сметам дека треба да имаме диверзификација и да одиме малку пошироко од оваа индустрија, но и да не бидат трудоинтензивни компании, бидејќи имаме проблем со квантитет на работна сила, односно да бидат компании кои нема да имаат многу повеќе од 500 вработени. Јас би рекол помеѓу 200 и 300 вработени, со голем дел на технолошки активности, кои ќе може активно да извезуваат но и да имаат добавувачи, не само локално, туку и регионално“, вели Мизо.

Осврнувајќи се на податокот дека странски компании си заминуваат од државата и дали власта се обидува да ја релативизира работата велејќи дека иако едни си заминуваат а други ќе дојдат, и колку таквите потези на странските инвеститори се индикатор за деловната клима дома, Мизо вели дека е лошо за било која држава кога има повлекување на странски инвеститор, без разлика на причините и секогаш треба активно да се работи.

„Според мене целиот оној процес на услуги кои се дават кон компаниите, не само странски, туку и домашни, е на кој начин институциите на државата се проактивни во директно барање од компаниите – дали е нешто потребно, што и на кој начин може бизнис климата, условите за работа да се подобрат, да се намали нивото на бирократизација, за тие да се осеќаат дека се добредојдени тука. Потребно е да се има средби со менаџерските тимови на тие компании. Не на локално ниво, туку на европско и глобално ниво. На тој начин како држава вие давате еден сигнал дека овие компании се не само добредојдени, но многу важни за локалната економија, и ќе им се отвори можноста на лице место да ги кажат некои од нивните потреби, забелешки, индикации како некои работи да се подобрат. На тој начин мислам дека ќе успееме не само да задржиме повеќе компании, туку и да ги стимулираме тие да реинвестираат“, вели Мизо.

Околу тоа дека за прв пат по 12 години, минатата година доцнеше исплатата на државна помош во однос на странските инвеститори во државата и дали е исплатена во целост сумата во однос на долговите и за колкава сума станува збор, Мизо вели дека тоа било кажано од еден инвеститор пред крајот на минатата година, дека има доцнење во исплата, пред сѐ од една институција.

„Она што беше потоа објаснето е дека не било транспарентно дефинирано дали или не треба да се врши исплата за време на локалните избори. Коментарот на инвеститорот, но мислам и на голем број на инвеститорите кои се присутни долго време, е дека низ целиот овој изминат период имало многу изборни циклуси, но сепак овие договори се повеќегодишни договори и обврски кои се преземени од страна на државата. И мислам дека тука треба да се изнајде едно правилно толкување, бидејќи е малку чудно дека во 11 ипол години претходно ова можело, а сега одеднаш не може. Обично има лимит на годишно ниво на исплата на траншите“, смета Мизо.

Целото интервју погледнете го во видеото.