Беше војник во војната со Ирак, сега го води Иран: кој е Моџтаба Хамнеи, новиот врховен лидер

Моџтаба Хамнеи, свештеник кој долго време се сметаше за една од највлијателните, но најмалку видливи личности во политичкиот естаблишмент на Иран, е именуван за нов врховен лидер на земјата по смртта на неговиот татко во воздушен напад на САД и Израел.

Моџтаба Хамнеи, син на убиениот ајатолах Али Хамнеи, е именуван за наследник на својот татко како врховен лидер на Иран, објавија иранските државни медиуми во неделата.

56-годишниот свештеник беше избран од страна на иранското Собрание на експерти, тело од 88 члена кое е уставно одговорно за назначување на највисокиот политички и религиозен орган во земјата. Како што објавија агенциите, 56-годишниот Моџтаб Хамнеи беше назначен за врховен лидер од страна на Советот на експерти.

Неговиот избор следеше по утврдена уставна постапка, а не по наследен пренос на власта, иако неговото семејно потекло и блискоста со покојниот ајатолах Али Хамнеи долго време го ставаа во центарот на шпекулациите за наследување.

Со неговото назначување, Моџтаба станува третиот врховен лидер на Исламската Република од револуцијата во 1979 година, наследувајќи ја лидерската функција во време на интензивен регионален конфликт и домашна несигурност.

Врховниот лидер го има последниот збор за државните прашања, вклучувајќи ја надворешната политика и нуклеарната програма на Иран.

Западните сили сакаат да го спречат Техеран да развива нуклеарно оружје, додека Иран тврди дека неговата нуклеарна програма е исклучиво за цивилни цели.

Рана возраст и семејна позадина

Моџтаба е роден на 8 септември 1969 година во Машхад, еден од главните религиозни центри во земјата.

Тој е втор син на покојниот ајатолах Али Хамнеи, кој владееше со Иран како врховен лидер од 1989 година до неговата смрт пред повеќе од една недела во воздушните напади на САД и Израел.

Растејќи во политички напната средина, Моџтаба беше сведок на подемот на својот татко како клучна фигура во Исламската револуција, а подоцна и како претседател на Иран пред да ја преземе улогата на врховен лидер.

Моџтаба е едно од шесте деца на поранешниот врховен лидер.

Тој се ожени со Захра Хадад-Адел, ќерка на Голам-Али Хадад-Адел, истакнат конзервативен политичар и поранешен претседател на парламентот.

Захра беше исто така меѓу убиените во американско-израелскиот напад врз станбениот комплекс на семејството Хаменеи во главниот град Техеран.

Моџтаба го преживеа нападот, но ги загуби мајка си, сопруга, ќерка, сестра, зет и внуци.

Образование и верска обука

Како и многу личности во иранскиот свештенички естаблишмент, Моџтаба го стекнал своето религиозно образование во Ком, водечкиот центар на шиитското теолошко учење во земјата.

Студирал исламска јуриспруденција и теологија кај неколку истакнати конзервативни научници, вклучувајќи ги ајатолахот Махмуд Хашеми Шахруди, ајатолахот Лотфолах Сафи Голпајгани и Мохамед-Таки Месбах-Јазди.

Според иранските аналитичари, тој голем дел од својата кариера го поминал предавајќи на семинари во Ком, вклучувајќи напредни курсеви по јуриспруденција познати како дарс-е хареџ, кои се сметаат за највисоко ниво на теолошко образование.

Во 2024 година, беше широко споделено видео во кое тој го објави прекинувањето на часовите по исламско право што ги држеше во Ком, што предизвика шпекулации за причините.

И покрај децениите поминати во свештеничкиот естаблишмент, Моџтаба никогаш не извршувал формална јавна функција, ниту служел на избрана или извршна функција.

Тој го држи свештеничкиот ранг Хуџат ал-Ислам, ранг под оној на ајатолах.

Критичарите тврдат дека овој ранг не дава доволен религиозен авторитет за позицијата врховен лидер, како што го држел неговиот татко и основач на Исламската Република, Рухолах Хомеини.

Улога и влијание

Меѓународните медиуми често го прикажуваат Хамнеи како непроѕирна фигура со влијание зад сцената.

Неговата ограничена јавна видливост ја зајакнува оваа слика, бидејќи тој не држи многу јавни говори, интервјуа или политички манифести.

Името на Моџтаба повремено се појавувало во политичките дискусии во Иран, особено за време на претседателските избори или шпекулации за тоа кои кандидати би можел да ги поддржи.

Како млад човек, тој служел во војната Иран-Ирак, приклучувајќи се кон доброволни единици.

Западните медиуми го поврзаа и со Револуционерната гарда (IRGC), една од најмоќните институции во Иран.

Неговите блиски врски со Револуционерната гарда му дадоа дополнителна предност во политичкиот и безбедносниот апарат на земјата.

Според Касра Араби од „Обединети против нуклеарен Иран“, Моџтаба има силна поддршка во рамките на ИРГК , особено меѓу помладата радикална генерација.

Таа го опиша како некој што веќе дејствува како „мини врховен лидер“.

Контроверзии, санкции и политичко влијание

САД воведоа санкции врз Моџтаба во 2019 година, тврдејќи дека тој дејствувал во име на својот татко и имал значително политичко влијание во рамките на режимот.

Министерството за финансии на САД соопшти дека ајатолахот Хамнеи му делегирал некои одговорности на својот син, кој работел со силите Кудс на ИРГК и милицијата Басиџ.

Според некои извештаи и истрага на Блумберг, Моџтаба, исто така, изградил голема мрежа на деловни и финансиски структури во странство.

Неговата улога долго време е извор на контроверзии во Иран, при што критичарите отфрлаат секаков навестување за династичка политика во земјата што ја собори монархијата во 1979 година.

Моџтаба беше посебна цел на критики за време на протестите во 2022 година што избувнаа по смртта на млада жена во полициски притвор.

Се веруваше дека тој го поддржувал и тврдокорниот Махмуд Ахмадинеџад, вклучително и за време на спорните избори во 2009 година.

Наследувањето е под закана

Моџтаба Хамнеи го презема раководството на земјата во еден од најнестабилните моменти во модерната иранска историја.

Транзицијата се одвива и во сенка на директните закани од Израел, чии лидери се заколнаа дека ќе го убијат секој ирански лидер избран да го наследи Хамнеи.

Израелскиот министер за одбрана, Израел Кац, изјави дека секој лидер што иранскиот режим ќе го избере да ја продолжи својата политика на заканување на Израел ќе биде легитимна цел.

Заканите го нагласуваат извонредниот притисок околу оваа промена на власта, ставајќи го Моџтаба во центарот на геополитички конфликт што се протега далеку над границите на Иран.

Преземено до Независен