Семејно насилство: рекордни 4.745 пријави од жени во 2025 година

Двата нови случаи од Битола и Охрид се дел од образец што бројките го откриваат со години. Минатата година бројот на пријави за семејно насилство достигна рекорд, а шест жени го загубија животот.

Во Битола се бара притвор за маж осомничен дека ја давел и брутално ја тепал својата девојка, по што побегнал од полицијата. Истиот ден, во Охрид, на маж му беше одреден притвор до 30 дена поради обвинение за напад врз 26-годишна девојка. Двата случаи се најдоа во вестите во вторникот и веројатно брзо ќе потонат меѓу десетиците слични наслови. Статистиката, сепак, открива образец што се повторува од година во година.

Во 2025 година, рекордни 4.745 жени пријавиле семејно насилство, покажуваат податоците на Министерството за внатрешни работи. Бројката ги опфаќа кривичните дела, прекршоците и пријавите, а најчести жртви се сопругите. Тоа значи дека полицијата во просек секој ден примала по 13 пријави од жени.

Најтешкиот исход се гледа во бројот на убиени жени. Според МВР, во 2021 година биле убиени четири жени, во 2022 две, а во 2023 година дури девет, меѓу кои и 14-годишно девојче. Во 2024 година животот го загубиле пет жени, меѓу нив и двегодишно девојче, а во 2025 година уште шест. Тоа се вкупно 26 случаи за пет години, односно во просек по едно убиство на секои десет недели.

Годинава, Скопје го потресе случај што ја откри една од најслабите точки на системот. Во март, во Скопје, загинаа мајка и нејзината ќерка. Жената со години пријавувала насилство од сопругот, но не добила соодветна заштита. Маршот што се одржа на 8 Март, според организаторите, беше најмасовниот досега.

Пријавите во полиција не го откриваат целиот обем на проблемот. Истражувањето на ОБСЕ покажа дека 60 отсто од жените во земјава сметаат дека насилството врз жените е многу или прилично распространето. Дури 13 отсто од жените на возраст од 18 до 74 години доживеале физичко, сексуално или психолошко насилство од сегашен или поранешен партнер во текот на една година. Тоа е речиси секоја осма жена.

Деталот за давењето во случајот од Битола не е споредна информација. Американско медицинско истражување од 2008 година покажало дека жените кои преживеале давење од партнерот имаат околу седум пати поголем ризик подоцна да бидат убиени од истиот маж. Затоа, во Велика Британија, од 2022 година давењето без смртен исход е посебно кривично дело, а во проценките на ризик се смета за еден од најсилните предупредувачки знаци.

Македонија не е исклучок ниту во светски рамки. Според извештајот на Канцеларијата на ОН за дрога и криминал и ОН Жени, во 2024 година 50.000 жени и девојчиња биле убиени од интимен партнер или член на семејството. Тоа е околу 60 отсто од сите намерни убиства на жени. Во просек, тоа се 137 жени дневно, односно една на секои десет минути.

Државата од почетокот на 2025 година подготвува нова национална стратегија за справување со родово базираното и семејното насилство, која е планирана за период од осум години. Но, протестите покажуваат дека граѓаните бараат дејствување и сега. На 8 ноември во Скопје се одржа граѓански протест под паролите „Ниту една повеќе“ и „Нема да исчезнеме“. Демонстрантите протестираа против фемицидите, институционалното насилство и неказнивоста на насилниците.