Управната директорка на ММФ, Кристалина Георгиева, изјави дека проширувањето на ЕУ е повторно на агендата, што ќе им користи на ММФ, како и на постојните и идните членки на ЕУ.
Таа додаде дека наскоро во Рим ќе се отвори центар за Западен Балкан и Молдавија, Центарот за техничка помош на Југоисточна Европа (SEETAC).
„Воодушевени сме што проширувањето е повторно на агендата на ЕУ и што многу земји сакаат да се приклучат во наредните години. Ова е исклучително позитивно. Во ММФ ги видовме огромните придобивки од проширувањето, и за новите и за постојните членки на ЕУ. Всушност, можеме да кажеме дека проширувањето го активира моторот на конвергенција, што е, според мене, најважниот изум на 20 век“, рече Георгиева во Центарот за студии за европска политика (CEPS) во Брисел.
Во центарот, таа презентираше нов извештај за пристапувањето кон ЕУ и Западен Балкан, во кој се наведува дека членството во ЕУ нуди единствена можност за забрзување на растот и зголемување на животниот стандард за земјите-кандидатки.
„Денес, лансираме нов документ кој се фокусира конкретно на Западен Балкан и Молдавија, земји во процесот на пристапување кои делат одредени економски карактеристики. Во исто време, ја препознаваме важноста на континуираната ангажираност со други земји кои сакаат да се приклучат, вклучително и Украина“, рече Георгиева.
Таа додаде дека ММФ им помага на сите овие земји, преку совети за политики и развој на капацитети.
Според неа, за неколку недели, со поддршка на развојните партнери (Италија, Европската комисија, Грција и Луксембург) и земјите кориснички, ММФ ќе отвори нов центар за развој на капацитети во Рим за Западен Балкан и Молдавија – Центарот за техничка помош на Југоисточна Европа (SEETAC).
SEETAC ќе се придружи на друг центар на ММФ во Виена кој обезбедува обука за земји како Украина. Заедно, овие центри на ММФ ја надополнуваат работата на Украинскиот инструмент за развој на капацитети, како и програмата на ММФ за Украинскиот инструмент.
„За мене, проширувањето е повеќе од политичко прашање. Тоа е лично. Растејќи во Бугарија, ја знам можноста што ја носи европската интеграција. Бидејќи пристапувањето кон ЕУ го направи животот опипливо подобар за луѓето од мојата земја“, рече Георгиева.
Најголемиот бран на проширување досега се случи во 2004 година, по што следеше проширувањето во 2007 година. Глобалниот раст достигна 5,3 проценти во 2004 година. Трговијата беше во подем, а глобалните синџири на снабдување стануваа поинтегрирани, во голема корист на европските фирми.
„Се предвидува дека глобалниот раст оваа година ќе биде околу три проценти. Трговските бариери и геополитичките тензии се високи и се зголемуваат, а Европа се соочува со значителни демографски и фискални притисоци. Доколку се спроведе добро, проширувањето на ЕУ може да обезбеди многу потребен поттик за растот во Европа – и за земјите-кандидатки и за постојните членки“, рече таа.
Георгиева рече дека светот станува сè потешко место, а проширувањето и продлабочувањето на единствениот пазар на ЕУ ќе ја направи Европа посилна и поотпорна.
За проширувањето да го зголеми животниот стандард, рече таа, навистина мораше да се направи добро – земјите-кандидатки мораа да спроведат смели домашни реформи, а ЕУ мораше да обезбеди разумна поддршка.
Земјите-кандидатки имаат корист од приклучувањето кон ЕУ бидејќи одговорот лежи во голема мера во поголемата продуктивност. Продуктивноста сочинува околу две третини од вкупното зголемување на приходите од пристапувањето, рече таа.
Но продуктивноста не доаѓа магично со членството во ЕУ. Таа мора да се заработи. Таа доаѓа кога локалните и странските инвеститори и бизниси гледаат нови можности во земјите-пристапнички. Таа се јавува кога фирмите иновираат, инвестираат и се натпреваруваат, додаде директорката на ММФ.
Георгиева нагласи дека земјите-кандидатки треба ефикасно да го спроведат acquis-то на ЕУ и да избегнат празнини и непотребни прилагодувања или пречекорувања што ги намалуваат придобивките од интеграцијата.
„Но, ЕУ има и многу работа да направи. Придобивките од пристапувањето ќе бидат поголеми – за сите – ако единствениот пазар стане подлабок и понепречен. Проширувањето и продлабочувањето на единствениот пазар треба да се гледаат како комплементарни – поголема Европа може да биде посилна Европа – но многу повеќе ако е поинтегрирана Европа“, додаде Георгиева.
Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) во нов извештај за пристапувањето кон Европската унија (ЕУ) и Западен Балкан изјави дека членството во ЕУ нуди „единствена можност за забрзување на растот и зголемување на животниот стандард“ за земјите-кандидатки.
Во извештајот „Премостување на границите: Максимално искористување на пристапувањето во ЕУ“, ММФ наведува дека бруто домашниот производ (БДП) по глава на жител во земјите од Западен Балкан би можел да се зголеми за околу една третина во рок од една деценија под одредени услови.
Реализацијата на овој потенцијал ќе бара три меѓусебно зајакнувачки сили: домашни структурни реформи засновани на acquis на ЕУ, подлабока интеграција во единствениот пазар и ефикасно користење на фондовите на ЕУ, што би придонеле во голема мера за вкупните придобивки, се вели во извештајот, додавајќи дека патот кон просперитет е раст на продуктивноста, кој сочинува две третини од растот на приходите, поттикнат од посилни институции, подобро управување и подинамичен приватен сектор.
ММФ вели дека постојните членки на ЕУ исто така ќе имаат корист, особено ако Европа продолжи да го продлабочува својот единствен пазар и да ги отклучи сите придобивки од трговијата со стоки и услуги, капитал, работна сила и интеграција на пазарот на енергија.
Шест земји од Западен Балкан и Молдавија ги продлабочија врските со ЕУ и напредуваат кон пристапување, иако со различна брзина. Земјите кандидати покажуваат значителни разлики во приходите во споредба со членките на ЕУ, што укажува на значителен неискористен потенцијал за раст и конвергенција.
Во текот на изминатите 25 години, конвергенцијата на приходите во ЕУ беше брза, во голема мера поттикната од земјите што се приклучија на ЕУ од 2004 година па наваму. Спротивно на тоа, земјите од Западен Балкан и Молдавија имаа полоши резултати.
За да се зајакне институционалната подготвеност и да се поддржи усогласувањето, ЕУ воведе Планови за раст за Западен Балкан и Молдавија.
Фондот за институционални реформи и раст на Западен Балкан обезбедува 6 милијарди евра, или 3,3 проценти од БДП на регионот во 2025 година, во грантови и меки заеми за периодот 2024-27 година, се вели во извештајот.
За Молдавија, финансирањето изнесува 1,9 милијарди евра (10,5 проценти од БДП во 2025 година) за периодот 2025-27 година.
Пристапувањето може да го забрза усогласувањето преку неколку меѓусебно зајакнувачки канали.
Интеграцијата во единствениот пазар – преку слободно движење на стоки, услуги, капитал и работна сила – ја проширува големината на пазарите на производи и фактори, ја зајакнува конкуренцијата и го олеснува трансферот на технологија.
Усвојувањето на законодавството на ЕУ го подобрува управувањето, регулаторниот квалитет и кредибилитетот на политиката, намалувајќи ја неизвесноста и намалувајќи ги премиите за ризик, што пак може да ги поддржи приливите на капитал.
Пристапот до финансирање од ЕУ за развој на инфраструктурата и институциите го зголемува јавниот капитал и привлекува приватни инвестиции.
Посилните инвестиции и усвојувањето на технологијата ја зголемуваат продуктивноста на трудот и растот на платите, подобрувајќи ги резултатите на пазарот на трудот и помагајќи во ублажувањето на надворешната миграција со тоа што ги прават домашните можности попривлечни, се додава во сеопфатниот извештај.
Перформансите на сегашните земји-кандидатки се во голема мера во согласност со оние од рундите на пристапување во 2007 и 2013 година. Сепак, земјите што се приклучија во 2004 година имаа подобри резултати во управувањето, особено во контролата на корупцијата и владеењето на правото, и продолжија да постигнуваат некои од најсилните резултати од продуктивноста и прилагодувањето од пристапувањето.
Тековните рамки на монетарната политика и политиката на девизен курс, особено релевантни за управување со динамиката на транзицијата, во голема мера ги одразуваат оние од претходните рунди на пристапување. Меѓу сегашните кандидати, Албанија, Молдавија, Северна Македонија и Србија одржуваат режими на девизен курс кои се движат од флуктуирачки до де факто фиксиран, додека Босна и Херцеговина, Косово и Црна Гора немаат независна монетарна политика.
Сличен јаз ги карактеризираше претходните рунди на пристапување: некои земји ја задржаа монетарната независност дури и по пристапувањето во ЕУ (на пример, Чешка, Унгарија, Полска и Романија), додека други се откажаа од неа пред пристапувањето (на пример, балтичките земји и Бугарија), се додава во извештајот на ММФ.